Om maar gelijk de mythe onderuit te halen: cholesterol is niet slecht. In een gezond lichaam heeft cholesterol, net als alle andere vetzuren, een nuttige functie. Zo is het nodig voor de aanmaak van celwanden, speelt het een belangrijke rol in de hormoonhuishouding, is het nodig om vitamine D om te zetten in ons lichaam en het vormt de kern voor de productie van galzuren. Stuk voor stuk bést belangrijke processen.

HDL vs. LDL

Er zijn twee soorten cholesterol: HDL (high density lipoproteïnes) en LDL (low densitiy lipoproteïnes). LDL wordt vaak gezien als het “slechte” cholesterol, maar dat is niet helemaal terecht. Beide vormen van cholesterol hebben namelijk in een gezond lichaam een nuttige functie: HDL brengt oud cholesterol naar de lever toe voor recycling en LDL transporteert het naar de weefsels.

Een overmatige hoeveelheid LDL wordt gelinkt aan het ontstaan van hart- en vaatziekten. Dat is helemaal terecht, maar het is interessant om te kijken naar de volgende vraagstelling: wáarom is er een teveel aan LDL in het lijf en wáarom blijft het in de aderen plakken?

Het lichaam maakt die overmatige hoeveelheid LDL namelijk met een goede reden aan. Wanneer bloedvaten kapot, ontstoken of geïrriteerd zijn, gaat LDL cholesterol erheen om dit te herstellen. Die verhoging van het cholesterolgehalte is een natuurlijke reactie in het lichaam om de beschadigde aderen te herstellen. Wanneer dit proces lang genoeg in stand gehouden wordt, ontstaat er een teveel aan plaque in de bloedvaten. Dit kan op de lange termijn zorgen voor hart- en vaatziekten.

Een hoog cholesterol gehalte heeft dus een onderliggende oorzaak die we kunnen voorkomen en aanpakken.

Kurkuma

Het is belangrijk om de oorzaak van de ontstekingen in het lichaam aan te pakken zodat het cholesterol geen symptoombestrijding hoeft uit te voeren. Om ontstekingen in de bloedvaten te verminderen is het onder andere belangrijk om de (geraffineerde) suikerinname beperkt te houden. Suiker is één van de grootste veroorzakers van ontstekingen in het lichaam. Daarnaast is het zinvol om het LDL cholesterol onder controle te krijgen, zodat het minder kans krijgt om in de bloedvaten te blijven plakken.

Er zijn een aantal voedingsmiddelen waarvan is aangetoond dat ze ontstekingswaarden verlagen en een positieve invloed hebben op hart- en vaatziekten en de hoeveelheid LDL cholesterol. Zo hebben onderzoekers vastgesteld dat kurkuma bijdraagt aan een verlaging van het totale cholesterolgehalte en het LDL-cholesterolgehalte.

Daarnaast blijkt kurkuma mogelijk effectiever dan statines bij de behandeling van een te hoog cholesterol, zonder de nodige bijwerkingen. Dit komt hoogstwaarschijnlijk omdat kurkuma de oorzaak aanpakt (oxidatieve stress en ontstekingen), terwijl statines alleen het cholesterolgehalte omlaag brengen zonder de oorzaak weg te nemen.

Omega 3

Ook Omega 3 blijkt een rol te spelen bij de preventie van ontstekingen in de bloedvaten. Onderzoek wijst uit dat suppletie met Omega 3 het risico op een hartstilstand met 8% kan verlagen. Analyses van specifieke doelgroepen lieten zelfs grotere effecten zien. Wanneer iemand tot een hoge risicogroep behoort, met te hoge LDL cholesterol waarden of meer triglyceriden in het bloed, dan verlaagt het risico met 17%.

Hoe dat kan? Omega 3 vetzuren (DHA en EPA) verminderen onder andere het tempo waarop de lever triglyceriden aanmaakt. Ook hebben DHA en EPA een ontstekingsremmende functie.

Goede bronnen van Omega 3 zijn vette vis zoals zalm, makreel, haring en sardines, maar hierbij is het wel belangrijk dat je kiest voor goede kwaliteit; biologisch en het liefst wild gevangen. Veel gekweekte vissoorten krijgen een hoop antibiotica en andere medicatie binnen die je liever niet op je bord wilt hebben. Bovendien bevatten deze vissoorten door het voedsel dat ze krijgen geen gewenste hoeveelheid Omega 3. Je kunt ook kiezen voor een hoogwaardig Omega 3 supplement.

Q10

Mensen die cholesterolverlagende statines slikken hebben vaak last van spierpijn en spierzwakte. Dit wordt ook wel mitochondriale myopathie genoemd. Ruim anderhalf miljoen Nederlanders slikken statines, het is het meest voorgeschreven medicijn en 42% van de gebruikers klaagt over spierpijn. Onderzoekers van de Amerikaanse Cleveland Kliniek hebben door middel van onderzoek kunnen aantonen dat de (hevige) spierpijn(en) door statines veroorzaakt worden. Bovendien had 82% van de deelnemers een intolerantie op drie of meer soorten statines.

Een ander onderzoek concludeert dat statines niet alleen de productie van cholesterol in de lever belemmert, maar ook die van co-enzym Q10. Dit co-enzym is verantwoordelijk voor het produceren van energie in de ‘centrales’ van de cellen, de mitochondriën. Bij een tekort aan Q10 betekent dit dat spiercellen niet genoeg energie kunnen produceren voor het werk dat ze moeten verrichten. Hierdoor ontstaat pijn en spierzwakte.

Mensen die dagelijks een Q10 supplement nemen naast het gebruik van cholesterolverlagende medicijnen, kunnen het risico van bijwerkingen van statines verminderen of zelfs voorkomen. De patiënten uit bovengenoemd onderzoek die naast hun cholesterol medicatie ook een Q10 supplement gebruikten, hadden 40% minder last van spierpijnen.

Bronvermelding

  1. Steven E. Nissen, MD1; Erik Stroes, MD, PhD2; Ricardo E. Dent-Acosta, MD3; et al. Efficacy and Tolerability of Evolocumab vs Ezetimibe in Patients With Muscle-Related Statin Intolerance, The GAUSS-3 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2016;315(15):1580-1590. doi:10.1001/jama.2016.3608.
  2. Caso G1, Kelly P, McNurlan MA, Lawson WE. Effect of coenzyme q10 on myopathic symptoms in patients treated with statins. Am J Cardiol. 2007 May 15;99(10):1409-12. Epub 2007 Apr 3.
  3. Maki, Kevin C., et al. “Use of supplemental long-chain omega-3 fatty acids and risk for cardiac death: An updated meta-analysis and review of research gaps.” Journal of Clinical Lipidology (2017):

Gewrichtsklachten kunnen voor veel (lichamelijke) beperkingen zorgen. Ze komen in veel verschillende vormen voor; niet één klacht is hetzelfde en de diversiteit is groot. Naast dat het belangrijk is een goede (fysio)therapeut of trainer te vinden die je kan helpen bij het verbeteren van je houding en je kan coachen op sportgebied, kun je ook je gewricht van binnenuit voeden en op een holistische manier naar de pijnklachten kijken.

Hoe functioneert een gewricht?

Voordat we die vraag gaan beantwoorden is het goed om te snappen hoe een gewricht anatomisch in elkaar steekt. Gewrichten bestaan uit bot en kraakbeen. Er zijn veel verschillende soorten kraakbeen, wat vooral te maken heeft met het verschil in sterke en elastische vezels. Je neus en oor hebben bijvoorbeeld een hele andere functie dan je meniscus en ze vragen alle drie om een andere elasticiteit. De samenstelling van kraakbeen is daarom altijd anders.

In een gewricht wil je hoofdzakelijk een goede schokdemping creëren. Om een ideale elasticiteit voor deze functie te creëren bevat het kraakbeen in een gewricht vooral collageen type 2.

Omdat kraakbeen geen doorbloeding heeft, is het afhankelijk van andere factoren om gevoed te worden. Dit wordt onder andere gedaan door synovia, het gewrichtsvocht. Deze stofwisseling verloopt echter traag, waardoor drukbelasting van groot belang is om het proces efficiënt te laten verlopen. Belasting van het gewricht zorgt voor het vernieuwen en verspreiden van het gewrichtsvocht; bij druk gaan de afvalstoffen uit het gewricht, bij ontspanning is er weer ruimte voor water, zuurstof en voedingsstoffen. Zo wordt het gewricht gevoed.

Bewegen is dus áltijd belangrijk, ook als je geen gewrichtsklachten hebt.

Als we op holistisch vlak gaan kijken, dan is er nog een vorm van beweging erg belangrijk: het vrij kunnen bewegen van de organen. Elk orgaan heeft een range waarbinnen het beweegt. Wanneer deze beweging niet gemaakt kan worden of beperkt is, dan zal de functie van het betreffende orgaan ook verminderd zijn. Dit heeft indirect weer invloed op de (functionele) bewegingen in de rest van je lichaam. Het is dus essentieel om te kijken of alle zones in een keten vrij kunnen bewegen.

Het begint bij de darmen

Om je kraakbeen gezond te houden wil je dus dat de synovia en het kraakbeen een gezond samenspel vormen en dat er voldoende collageen type 2 vezels aanwezig zijn. Daarnaast is op een goede manier bewegen essentieel. Als we gaan inzoomen op voeding, dan is het belangrijk om bij de basis te beginnen. En die basis begint in de darmen, waar zich de kern van het immuunsysteem bevindt.

Onderzoek wijst uit dat mensen met reumatoïde artritis een veranderde microbiota hebben. In de vroege stadia van ontstekingsklachten zijn de darmbacteriën die het immuunsysteem versterken in mindere mate aanwezig. Het resultaat? Ontstekingen kunnen minder makkelijk worden tegengehouden en zullen zich verspreiden door het lichaam.

Een slecht functionerend darmstelsel heeft op veel verschillende systemen impact. Wanneer ons eten niet goed verteerd kan worden en vitaminen, mineralen, aminozuren en vetzuren onvoldoende worden opgenomen door de darmwand, dan heeft dit invloed op ons zenuwstelsel, het hormoonstelsel en het immuunsysteem. Van grote waarde dus dat de darmen in topconditie zijn.

Eliminatie van bepaalde producten

Wanneer er sprake is van ontstekingen in de gewrichten (bijvoorbeeld bij reumatoïde artritis), dan kan vasten een positieve bijdrage leveren. Vasten geeft het lijf en de darmen perioden van rust en de kans om ontstekingen aan te vechten.

In een onderzoek waarin patiënten met reumatoïde artritis 7-10 dagen gingen vasten gevolgd door een jaar vegetarisch dieet leverde significante vermindering op wat betreft het aantal opgezette gewrichten, de hoeveelheid pijn, de duur van de ochtendstijfheid, de grijpkracht, het aantal witte bloedcel­len en de uitkomst van een gezondheidsenquête.

Er is veel onderzoek gedaan naar de invloed van voeding op het ontstaan van ontstekingen en daar komt samengevat het volgende advies uit:

Vermijd bewerkt voedsel, geraffineerde olie, suiker, koffie, alcohol en dierlijke producten. De levensmiddelen die gewrichtsklachten het vaakst doen verergeren zijn zuivelproducten, eieren, varkensvlees, rundvlees en kip. Ook tarwe kun je beter vermijden in de ontstekingsfase.

Maar wat wil je dan wél eten? Kies zoveel mogelijk voor biologisch, onbewerkt voedsel en “whole foods”. Vraag jezelf af: is dit product voedzaam? Geeft het energie, vitamines, mineralen en komt het uit de natuur i.p.v. uit een fabriek?

Kies bij voorkeur een voedingspatroon met in de basis: (groene) groentes, fruit, glutenvrije granen (bv. havermout, zilvervliesrijst en gierst), peulvruchten (bv. zwarte bonen en kikkererwten), ontstekingsremmende kruiden (gember, kurkuma, ashwagandha en boswellia serata) en omega 3.

Conclusie

Bij gewrichtsklachten is het van groot belang om een combinatie van factoren aan te pakken. Zowel op het gebied van voeding, sport, beweging en rust. Wanneer je daarmee aan de slag gaat en goede begeleiding kiest van bijvoorbeeld een fysiotherapeut, osteopaat of personal trainer, dan kan de kwaliteit van leven een stuk verbeterd worden.

*geschreven in samenwerking met Britt Aaldering, fysiotherapeut en osteopaat i.o.

Bronvermelding

  1. Vaahtovuo J, Munukka E, Korkeamäki M, Luukkainen R, Toivanen P. Fecal microbiota in early rheumatoid arthritis. J Rheumatol (2008) 35(8):1500–5.
  2. Maeda Y, Matsushita M, Yura A, Teshigawara S, Katayama M, Yoshimura M, et al. OP0191 the fecal microbiota of rheumatoid arthritis patients differs from that of healthy volunteers and is considerably altered by treatment with biologics. Ann Rheum Dis (2013) 72(Suppl 3):A117.10.1136/annrheumdis-2013-eular.396
  3. Kjeldsen-Kragh J, Borchgrevink C, Laerum E, Haugen M, Eek M, Forre O, et al. Controlled trial of fasting and one-year vegetarian diet in rheumatoid arthritis. Lancet (1991) 338(8772):899–902.10.1016/0140-6736(91)91770-U
  4. S. Khanna, K.S. Jaiswal, B. Gupta. Managing Rheumatoid Arthritis with Dietary Interventions. Front Nutr (2017)
  5. M. Heliövaara, P. Knekt, K. Aho, R. K. Aaran, G. Alfthan, A. Aromaa. Serum antioxidants and risk of rheumatoid arthritis. Ann. Rheum Dis. (1994)
  6. J. W. Daily, M. Yang, S. Park. Efficacy of Turmeric Extracts and Curcumin for Alleviating the Symptoms of Joint Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. J Med Food. (2016) 19(8): 717-729.